بیروڕا
گرنگیی یه‌ك لیستیی كورد له‌ ناوچه‌ دابڕێنراوه‌كاندا
نەوزادی موهەندیس

*وه‌ك ئاشكرایه‌ ناوچه‌ دابڕێنراوه‌كانی ده‌ره‌وه‌ی سنووری هه‌رێمی كوردستان به‌ نزیكه‌ی 51% خاكی باشووری كوردستان داده‌نرێت و گرنگییه‌كی گه‌وره‌ی هه‌یه‌ بۆ گه‌ڕانه‌وه‌ی بۆسه‌ر هه‌رێمی كوردستان له‌ڕووی سیاسیی و ئابووریی و ئه‌منی و كۆمه‌ڵایه‌تیشه‌وه‌، چونكه‌ ئه‌و ناوچانه‌ هه‌موویان هه‌ر له‌ موسڵه‌وه‌ تا مه‌خمورو كه‌ركوك و خورماتوو و داقوق و خانه‌قین و ئه‌وانی تریش كه‌ كه‌وتونه‌ته‌ ناو چوارچێوه‌ی 4 پارێزگای گرنگی عیراقه‌وه‌ له‌ موسڵ و كه‌ركوك و سه‌ڵاحه‌دین و دیاله‌دا، پێگه‌یه‌كی جیۆسیاسی گرنگ و كاریگه‌ریان هه‌یه‌ و له‌ڕووی ئابووریشه‌وه‌ به‌تایبه‌تی له‌ نه‌وت و غازی سروشتیدا گه‌لێك ده‌وڵه‌مه‌ندن و له‌ڕووی ئه‌منیشه‌وه‌ ته‌واوی ئه‌منییه‌تی كوردستان ده‌پارێزن و له‌ڕووی كۆمه‌ڵایه‌تیشه‌وه‌ باكگراوندێكی كوردانه‌ و كۆمه‌ڵایه‌تی توندوتۆڵ ده‌به‌خشنه‌ ته‌واوی هه‌رێمی كوردستان به‌و پێكهاته‌ هه‌مه‌جۆره‌ی هه‌یانه‌ له‌ عه‌ره‌ب و توركمان و مه‌سیحی و هه‌موو نه‌ته‌وه‌ و ئایین و ئاینزاكانی تریشه‌وه‌. بۆیه‌ گه‌ڕانه‌وه‌ی هه‌رچی زووتری ئه‌و ناوچانه‌ بۆسه‌ر هه‌رێمی كوردستان و كارێكی له‌پێشینه‌ی هه‌موو سه‌ركردایه‌تی سیاسی كورد و حزبه‌ سیاسییه‌كان و ته‌واوی كۆمه‌ڵگه‌ی كورده‌واریه‌. بۆیه‌ ده‌كرێت هه‌موو رێگاكان و هه‌موو چاره‌سه‌رییه‌كان تاقیبكرێنه‌وه‌ و بگیرێنه‌ به‌ر بۆ وه‌ده‌ستهێنانه‌وه‌ی ئه‌و ناوچانه‌.
*ئێستا كه‌ بڕیاردراوه‌ هه‌ڵبژاردنی ئه‌نجومه‌نی پارێزگاكان له‌ عیراقدا له‌ 1 نیسانی ساڵی 2020 به‌ڕێوه‌بچێت، ئه‌وا ئه‌ركی هه‌موو حزبه‌ سیاسییه‌كانه‌ كه‌ ته‌واوی توانا و گوشاری خۆیان بخه‌نه‌گه‌ڕ دوور له‌ كه‌مته‌رخه‌می و خوێنساردیی تا ئه‌گه‌ر ئه‌و پڕۆسه‌یه‌ به‌ڕێوه‌بچێت، ئه‌وا كورد براوه‌ی یه‌كه‌م بێت له‌و ناوچانه‌دا، ئه‌وه‌ش ته‌نها به‌ یه‌كگرتوویی و یه‌ك لیستی و كۆبوونه‌وه‌ی هه‌مووان ده‌بێت له‌ چوارچێوه‌ی یه‌ك لیستدا له‌و ناوچانه‌دا كه‌ خۆشبه‌ختانه‌ له‌ رێكه‌وتی 28/ئه‌یلولی 2019 داو له‌شاری هه‌ولێر 9 حزبی كوردستانی رێكه‌وتن له‌سه‌ر پێكه‌وه‌نانی یه‌ك لیستی یه‌كگرتووی كوردستانی به‌ناونیشانی «لیستی هاوپه‌یمانیی كوردستانی» له‌ هه‌رچوار پارێزگای موسڵ و كه‌ركوك و سه‌ڵاحه‌دین و دیاله‌، بۆئه‌وه‌ی ببنه‌ لیستێكی گه‌وره‌، چونكه‌ هه‌ڵبژاردنه‌كه‌ به‌ پێی سیستمی سانتلیگۆ ده‌بێت كه‌ له‌ قازانجی لیسته‌ گه‌وره‌كاندایه‌. به‌م كاره‌ش رێگه‌ ده‌گرن له‌ دووباره‌بوونه‌وه‌ی هه‌ڵه‌كانی رابردوو كه‌ زیانی گه‌وره‌ به‌ر كورد كه‌وت له‌ ئه‌نجامی ناته‌بایی و فره‌لیستیدا.
ئاشكراشه‌ هه‌موو ئه‌و ناوچانه‌ و به‌تایبه‌تیش كه‌ركوك گرنگی و كاریگه‌ریی خۆی هه‌یه‌ له‌ مێژووی خه‌باتی كوردایه‌تیدا و هه‌موو شۆڕشه‌كانی كورد له‌سه‌ر كه‌ركوك و جێگاكانی تر نه‌گه‌یشتوونه‌ته‌ دوامه‌نزڵ و رێكه‌وتن له‌گه‌ڵ حكومه‌ته‌ ناوه‌ندییه‌كانی به‌غدا. بۆیه‌ سه‌ركه‌وتن له‌م هه‌ڵبژاردنه‌دا و پێكه‌وه‌نانی حكومه‌تی ناوچه‌یی به‌ رابه‌رایه‌تی كورد و به‌ شه‌راكه‌تی نه‌ته‌وه‌ و كه‌مایه‌تییه‌ نه‌ته‌وه‌یی ‌و ئاینییه‌كانی تر، مسۆگه‌ربوونی گه‌ڕانه‌وه‌ی ئه‌و ناوچانه‌ زامنتر ده‌كات و بۆ ئاینده‌ش ده‌بێته‌ دیكۆمێنتێكی مێژوویی به‌نرخ كه‌ ده‌كرێت كورد له‌ ئاینده‌شدا به‌كاری بێنێت دژبه‌ نه‌یاره‌كانی هه‌روه‌ك چۆن دوای نزیكه‌ی 70ساڵ كورد ئاماری ساڵی 1957 به‌ به‌ڵگه‌یه‌كی مێژووی كوردبوون و زۆرینه‌ی كورد له‌ كه‌ركوكدا به‌رزده‌كاته‌وه‌ به‌ڕووی نه‌یاره‌كانیدا.
*بۆ سه‌ركه‌وتن و سه‌رخستنی ئه‌و پڕۆسه‌یه‌ش پێویسته‌ هه‌مووان تواناكانیان یه‌كبخه‌ن و دووربكه‌ونه‌وه‌ له‌ دوودڵی و دڕدۆنگی و ناته‌بایی و بێمتمانه‌ی له‌ناو ماڵی كوردا، چونكه‌ كورد هه‌میشه‌ لاواز و بێده‌سه‌ڵات و شكستخواردوو بووه‌ ئه‌گه‌ر له‌ناوخۆدا دوژمن و ناحه‌زی یه‌كتر بووبن، به‌ڵام هه‌میشه‌ له‌ ئه‌نجامی یه‌كبوون و یه‌كڕیزیی و یه‌ك هه‌ڵوێستی و یه‌ك گوتاریی نه‌ته‌وایه‌تیدا سه‌ركه‌وتنیان به‌ده‌ست هێناوه‌.
ئه‌م هه‌ڵبژاردنه‌ به‌ته‌واوی مانا جه‌نگ و شه‌ڕێكی گه‌وره‌ و یه‌كلاكه‌ره‌وه‌یه‌، چونكه‌ له‌جیاتی فیشه‌ك و چه‌ك به‌كارهێنان، ئه‌وا ده‌نگ و په‌نجه‌ مۆره‌كان ده‌توانن بڕیاری یه‌كلاكه‌ره‌وه‌ بده‌ن بۆ گه‌ڕانه‌وه‌ی ئه‌و ناوچانه‌ی كه‌ ماده‌ی 140ی ده‌ستوور ده‌یانگرێته‌وه‌، به‌تایبه‌تیش كه‌ركوك چونكه‌ له‌ساڵی 2005ه‌وه‌ هه‌ڵبژاردنی ئه‌نجومه‌نی پارێزگای تێدا نه‌كراوه‌.
*سه‌ركه‌وتنی كورد ده‌بێته‌ هۆكاری جێبه‌جێكردنی ماده‌ی 140ی ده‌ستوور كه‌ زیاتر له‌ 14 ساڵی به‌سه‌ردا تێپه‌ڕیووه‌.
*سه‌ركه‌وتنی كورد زیاتر له‌ نیوه‌ی كورسییه‌كان كه‌ 12 كورسییه‌ ده‌بێته‌ هۆكاری راوه‌ستانی پڕۆسه‌ی گۆڕینی دیمۆگرافیای شاره‌كه‌ له‌ڕووی نه‌ته‌وه‌یی ‌و ئاینی ‌و به‌سه‌ربازییكردن و ده‌شبێته‌ هۆی رێگریی له‌ وه‌ده‌رنان و راگواستن و بڵاوكردنه‌وه‌ی ترس و تۆقاندن له‌و ناوچانه‌دا.
*ده‌بێته‌ هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ شوناس و ناسنامه‌ی كوردستانیبوون به‌تۆخی به‌به‌ری ئه‌و ناوچانه‌دا بكرێته‌وه‌.
*ده‌بێته‌ هۆكاری بوژاندنه‌وه‌ی ئومێد و هیوا و به‌هێزبونه‌وه‌ی ئیراده‌ی كوردایه‌تی.
*ده‌بێته‌ هۆی به‌هه‌ند وه‌رگرتنه‌وه‌ی رۆڵی كورد له‌لایه‌ن به‌غدا و وڵاتانی ئیقلیمی ‌و زلهێزی جیهانیشه‌وه‌.
*به‌پێچه‌وانه‌شه‌وه‌ ئه‌گه‌ر لیسته‌ عه‌ره‌بی و توركمانه‌كان سه‌ركه‌وتن به‌ده‌ست بهێنن، ئه‌وا به‌دڵنیاییه‌وه‌ له‌ ئاینده‌دا كارده‌كه‌ن بۆ گه‌ڕاندنه‌وه‌ی ئه‌و ناوچانه‌ بۆ ژێر ده‌سه‌ڵاتی ناوه‌ندی له‌ڕێگه‌ی راپرسیی گشتیه‌وه‌ و ئه‌وكاتیش كورد وه‌ك كه‌مینه‌ و بێده‌سه‌ڵات ده‌مێنێته‌وه‌ و ئازار و مه‌ینه‌تییه‌كانی 100ساڵی رابردووی دووباره‌ پێ ده‌چێژنه‌وه‌.
له‌به‌ر ئه‌م هه‌موو گرنگییانه‌ی یه‌ك لیستی و یه‌كبون و یه‌كگرتوویی كورد له‌و هه‌ڵبژاردنه‌دا پێویسته‌ كه‌ كورد هه‌موو پێكه‌وه‌ بكه‌ونه‌ خۆ بۆ هه‌مواركردنه‌وه‌ی یاسای هه‌ڵبژاردنه‌كانی رێكه‌وتی 22ی ته‌مموزی 2019 په‌رله‌مانی عیراق كه‌ هه‌ندێك بڕگه‌ و ماده‌ی وه‌ك ماده‌ی 16 دژبه‌ به‌رژه‌وه‌ندیی ئه‌و ژماره‌ زۆره‌ی ئاواره‌ی كورده‌ كه‌ له‌ده‌ره‌وه‌ی ئه‌و ناوچانه‌دان له‌لایه‌ك و له‌لایه‌كی دیكه‌شه‌وه‌ وه‌لانانی ناكۆكی و ململانێ‌ ناڕه‌وا و بچووكه‌كانی نێوماڵی كورد له‌ هه‌رێم و له‌و ناوچانه‌ و له‌به‌غداشدا، چونكه‌ كارێكی نالۆژیكییه‌ كه‌ له‌پێناو ده‌ستكه‌وتی بچووكی حزبایه‌تیدا ده‌ستكه‌وته‌ گه‌وره‌كان له‌كیس بدرێت. ناكرێت له‌پێناو پله‌و پۆستێكی كاتیدا له‌ هه‌رێم و له‌ به‌غدا خاك و ئاو و نه‌ته‌وه‌ و مێژوو و جوگرافیای وڵاته‌كه‌مان بۆ هه‌تاهه‌تایه‌ له‌ده‌ست بده‌ین.
*راستترین بڕیار ئه‌وه‌یه‌ كه‌ هه‌مووان به‌یه‌ك لیست و به‌یه‌ك هێز و به‌یه‌ك دڵه‌وه‌ بچنه‌ ناو ئه‌و پڕۆسه‌یه‌وه‌ و به‌ سه‌ركه‌وتووییش لێی بێنه‌ ده‌ره‌وه‌.
به‌دڵنیایی سه‌ركه‌وتن له‌و ناوچانه‌دا، ده‌بێته‌ رێگه‌خۆشكه‌ریش بۆ دۆزینه‌وه‌ی چاره‌سه‌ر بۆ ته‌واوی كێشه‌ كه‌ڵه‌كه‌بووه‌كانی نێوان لایه‌نه‌كان له‌ ناوخۆی هه‌رێمدا، هه‌روه‌ك چۆن كه‌شوهه‌وای ته‌بایی و پێكه‌وه‌یی له‌ناو هه‌رێمیشدا به‌ ئه‌رێنی كاریگه‌ریی ده‌خاته‌ سه‌ر دۆخی ئه‌و ناوچانه‌ له‌لایه‌ك و له‌به‌رامبه‌ر به‌غداش له‌لایه‌كی تره‌وه‌.
ناكرێت ئه‌م هه‌له‌ مێژووییه‌ له‌كیس بده‌ین و تا 4 ساڵی تر زه‌لیلی و بێده‌سه‌ڵاتی و كه‌نارخستن و دووره‌په‌ێزیی بچێژینه‌وه‌ به‌ده‌ست شۆڤێنیزمی نه‌ته‌وه‌یی و مه‌زهه‌بی و ده‌سه‌ڵاتی عه‌سكه‌رتاریی ‌و ئه‌جێندای ئیقلیمییه‌وه‌.
‌‌ زیاتر ...
هونه‌ر ره‌سوڵ ئه‌حمه‌د
کاروان ئەحمەد عبدالرحمن
شادمان مەلا حەسەن
زۆرترین خوێندراو
  • 24 کاتژمێر
  • هەفتە
  • مانگ