بیروڕا
هه‌مواركردنه‌وه‌ى ده‌ستور مه‌ترسیه‌ ڕاسته‌قینه‌كه‌ بۆسه‌ر كورد !
نەوزادی موهەندیس
ئاشكرایه‌ له‌ساڵى 2005دا بۆ یه‌كه‌م جار له‌ مێژووى ده‌وڵه‌تى عێراقیدا ده‌ستورێكى هه‌میشه‌یى نوسرایه‌وه‌،چونكه‌ به‌درێژایى 83 ساڵ ته‌مه‌نى ئه‌و ده‌وڵه‌ته‌  له‌ سه‌ره‌تاى دامه‌زراندنیه‌وه‌ تاساڵى 2003 هه‌ر له‌سایه‌ى ده‌ستورى كاتیه‌وه‌ به‌ڕێوه‌براوه‌ به‌ قۆناغه‌كانى پاشایه‌تى و كۆماریه‌كانیشه‌وه‌.به‌ڵام له‌دواى ڕووخاندنى ڕژێمى به‌عسى صدامى له‌ ساڵى 12003دا،ئیدى عێراقى نوێ پێویستى به‌ده‌ستورێكى نوێى مۆدێرنى موتوربه‌كراو به‌ به‌ها مرۆڤایه‌تى و به‌ دروشمه‌كانى سه‌رده‌م له‌ دیموكراسى و ئازادیه‌كان و كارى پێكه‌وه‌یى و سیسته‌مێكى حوكمڕانى په‌ڕله‌مانى و ده‌سته‌جه‌معى هه‌بوو، نه‌ك تاكڕه‌وى و تاك حیزبى ،ده‌ستورێك كه‌ میكانیزمى په‌یوه‌ندیه‌كانى نێوان هه‌رێم و پارێزگاكان به‌ناوه‌نده‌وه‌ ڕێكبخات به‌شێوه‌یه‌ى فیدڕاڵى و ده‌سه‌ڵاته‌كان هه‌مووى به‌رته‌سك نه‌كرێته‌وه‌ له‌ پایته‌خى به‌غدادا، به‌ڵكو جۆرێك له‌ نامه‌ركه‌زیه‌ت هه‌بێت و دادپه‌روه‌ریش هه‌بێت له‌دابه‌شكردنى سه‌روه‌ت و سامان و داهاتى وڵاتدا به‌بێ جیاوازى نه‌ته‌وه‌ و ئاین و مه‌زهه‌ب و پێكهاته‌ و ناوچه‌كاندا.به‌م شێوه‌یه‌ ده‌ستورى نوێى عێراق تاڕاده‌یه‌ك ده‌ستورێكى كراوه‌ و گونجاو بوو بۆ ئه‌و قۆناغه‌ نوێیه‌ى عێراق  كه‌ نزیكه‌ى 12 ملیۆن عێراقى به‌هه‌موو پێكهاته‌ جیاوازه‌كانه‌وه‌ ده‌نگى به‌ڵیان پێداو په‌سه‌ندیان كرد. ئه‌وه‌تا 16 ساڵه‌ له‌سایه‌ى ئه‌م ده‌ستوره‌ هه‌میشه‌ییه‌وه‌  به‌نیوه‌ ناچڵى و به‌ نابه‌دڵى عێراقى نوێ به‌ڕێوه‌ده‌برێت.
له‌ئێستادا و له‌گه‌رمه‌ى خۆپیشاندانه‌ جه‌ماوه‌ریه‌كه‌ى عێراق و به‌تایبه‌تى پارێزگا شیعه‌ نشینه‌كانى ناوه‌ڕاست و باشووردا،دروشمى هه‌مواركردنه‌وه‌ى ده‌ستور به‌رزكراوه‌ته‌وه‌ ،جا لێره‌دا ئه‌و پرسیارانه‌ سه‌رهه‌ڵده‌ده‌ن،ئایا ئه‌م داواكاریه‌ سیاسیه‌ یان جه‌ماوه‌ریه‌ ؟ ئایا ده‌ستور بۆته‌ هۆى سه‌رهه‌ڵدانى خۆپیشاندانه‌كان یان گه‌نده‌ڵى و بێكارى و نه‌بوونى خزمه‌تگوزاریه‌كان؟ ئایا كه‌موكوڕى له‌ ده‌ستوره‌كه‌دایه‌ یان له‌ جێبه‌جێكردن و پیاده‌كردنه‌كه‌یدایه‌ له‌لایه‌ن ده‌سه‌ڵاتداراه‌ ده‌ستڕۆیشتوه‌كان له‌حیزب و سه‌ركرده‌ سیاسیه‌كانه‌وه‌ ؟ ئایا هه‌مواركردنه‌وه‌ى ده‌ستور فریاد ڕه‌سى هه‌موو داواكاریه‌كانى خۆپیشانده‌رانه‌ و عێراق ڕزگار ده‌كات و به‌ره‌و كه‌نارى ئارامى و خۆشوگوزه‌رانى ده‌بات؟ یانیش هێنده‌ى تر عێراق ڕووبه‌ڕووى لێكهه‌ڵوه‌شان و لێكترازان و دابه‌شبوونى ڕاسته‌قینه‌ ده‌بات؟ و ده‌یان پرسیارى تریش.
بۆ وه‌ڵامى هه‌موو ئه‌و پرسیارانه‌ گه‌ره‌كه‌ چه‌ند ڕاستیه‌ك ده‌رباره‌ى ده‌ستورى عێراق باس بكه‌ین بۆ به‌رچاو ڕوونى هه‌موان و ئه‌وساش وه‌ڵامه‌ى پرسیاره‌كان بده‌ینه‌وه‌. سه‌ره‌تا ئه‌و ده‌ستوره‌ ته‌واو كامڵ و بێكه‌موڕى  ده‌ستورى و یاسایى نیه‌ و وه‌ڵامده‌ره‌وه‌یه‌كى ڕاست و ڕاسته‌قینه‌ى هه‌موو داواكارى پێكهاته‌ جیاوازه‌كانیش نیه‌،به‌ڵكو هه‌موان به‌ناچارى پێڕازیبوون و له‌به‌ر ئه‌و قۆناغه‌ پڕ مه‌ترسیه‌ى ساڵى 2005 و دواتریش ،چونكه‌ عێراق له‌گه‌رمه‌ى فه‌وزا و بێسه‌روبه‌رى و بێ حكومه‌تى و ده‌ستور و یاسادا بوو،ڕووبه‌ڕووى شه‌ڕى ناوخۆیى و تایه‌فى و تیرۆریستان ببوه‌وه‌،بۆیه‌ هه‌موان به‌ناچارى به‌و ده‌ستوره‌ ڕازیبوون وه‌ك ده‌روازه‌ و ده‌رچه‌یه‌كو وه‌كو ده‌سپێكێكیش بۆ دامه‌زراندنه‌وه‌ى هه‌موو ئۆرگانه‌كانى سیسته‌مى حوكمڕانى له‌ عێراقى نوێدا جیا له‌ سیسته‌مه‌ حوكمڕانیه‌ تاكڕه‌ و شموڵى و خۆسه‌پێن و زاڵم و چه‌وسێنه‌رى به‌عسیه‌كان،به‌هه‌مان شێوه‌ كارى هه‌مواركردنه‌وه‌ى ده‌ستوریش كارێكى ئاسایى و یاساییشه‌ له‌دواى ئه‌وه‌ى كه‌ تێبینى كرا له‌سه‌ر زه‌مینه‌ى واقع كه‌موكورتى تیادایه‌ و ده‌كرێت له‌ پێناو به‌رژه‌وه‌ندى گشتیدا هه‌موار بكرێته‌وه‌،به‌مه‌رجێك ڕه‌زامه‌ندى هه‌موان له‌ پێكهاته‌ نه‌ته‌وه‌یى و ئاینى و مه‌زهه‌بیه‌كان جێگه‌ى ببێته‌وه‌ و هیچ لایه‌نێك هه‌ست به‌ مه‌غدورى و كه‌نارخستن و په‌راوێزخستن نه‌كات و هه‌ست بكات كه‌ داواكارى و مافه‌كانى ڕٍێزیان لێگیراوه‌.
به‌ڵام ئه‌وه‌ى له‌ ئێستادا تێبینى ده‌كرێت ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌م داواكاریه‌ له‌ داواكاریه‌كى جه‌ماوه‌ریه‌وه‌ بۆته‌ داواكاریه‌كى سیاسى له‌لایه‌ن سه‌ركرده‌ سیاسیه‌كانه‌ به‌زركراوه‌ته‌ كه‌ نیه‌تى ڕاستۆگۆیانه‌یان قۆرخكردنى ده‌سه‌ڵاته‌ و گه‌ڕانه‌وه‌یه‌ بۆ چوارگۆشه‌ى یه‌كه‌مى تاكڕه‌وى و خۆسه‌پاندن و كه‌نارخستنى ئه‌وانى تر نه‌ك هاوبه‌شى و پێشكه‌وتن و گه‌شه‌كردنى كۆمه‌ڵگاى عێراقى.هه‌ربۆیه‌ ئه‌وه‌ى داواده‌كرێت ((یقول الحق و یراد به الباگل))، هه‌موانیش باش ده‌زانن كه‌ ده‌ستور  و كه‌موكوڕیه‌كانى نه‌بونه‌ته‌ هۆى سه‌رهه‌ڵدانى ناڕه‌زایى خۆپیشانده‌ران به‌ڵكو ئه‌وه‌ گه‌نده‌ڵى ده‌سه‌ڵاتدارانى 16 ساڵى ڕابوردوه‌ كه‌ نه‌یانتوانیوه‌ سه‌ره‌تایترین خزمه‌تگوزاریه‌كان پێشكه‌ش بكه‌ن و وڵات ئاوه‌دانبكه‌نه‌وه‌ و بێكارى نه‌هێڵن به‌ڵكو ئه‌وان بونه‌ته‌ هۆكارى زیاتر وزیاتر دواخستن و هه‌ژاركه‌وتن و بڵاوبونه‌وه‌ى جۆره‌ها دیارده‌ى قێزه‌ون له‌ناو كۆمه‌ڵگادا و عێراقیان گه‌ڕاندۆته‌وه‌ بۆ دواوه‌ به‌ ده‌یان ساڵ له‌هه‌موو بواره‌كانى سیاسى و ئابورى و ئه‌منى و كۆمه‌ڵایه‌تى و فه‌رهه‌نگى و ..هتد.هه‌ربۆیه‌ ئه‌م ده‌ستوره‌ گه‌ر وه‌كو خۆى و به‌ ڕۆح و ده‌قى ده‌ستوره‌كه‌ كاربكرایه‌ ئه‌وا به‌دڵنیایى نه‌ خۆپیشاندان سه‌ریان هه‌ڵده‌دا و نه‌ ناڕه‌زایى و نه‌ گه‌نده‌ڵى و  نه‌ بێكارى و نه‌هه‌ژارى و ..هتد بونیان نه‌ده‌بوو،به‌ڵكو ئه‌وه‌ عه‌یبه‌ى ده‌سه‌ڵاتدارى گه‌نده‌ڵكارانى عێراقه‌ له‌ زۆرینه‌ى شیعه‌ مه‌زهه‌ب و سونه‌ و كوردیشه‌وه‌ كه‌ نه‌یانتوانیوه‌ سه‌روه‌ت و سامانى عێراق بپارێزن و بیخه‌نه‌ خزمه‌تى خۆشگوزه‌رانى و پێشكه‌وتنى وڵاته‌وه‌.
ئه‌م ده‌ستوره‌ كه‌ له‌ 6 باب و 12 فه‌صڵ و 144 ماده‌ پێكهاتوه‌ ،به‌هه‌موو پێوه‌ره‌ ده‌ستوریه‌كانى جیهانى و وڵاته‌ پیشكه‌وتوه‌كانه‌وه‌ تاڕاده‌یه‌كى زۆر ده‌ستورێكى كراوه‌ و مۆدێرن و ڕ ێزگرتنى مافه‌كانى تاك و كۆمه‌ڵ و كۆمه‌ڵگای تیادا به‌رجه‌ستكرابوو، و ده‌سته‌به‌رى ئازادى و دیموكراسى و سیسته‌مێكى حوكمڕانى پێكه‌وه‌یى و مافه‌كانى مرۆڤ و ..هتد.بوه‌، به‌ڵام كه‌ ده‌سه‌ڵاتداره‌ گه‌نده‌ڵه‌كان نه‌یانویستوه‌  به‌ویستى خۆیان یان به‌ فشار و ده‌ستێوه‌ردانى ده‌ره‌كى ناوچه‌یى و دونیایى جێبه‌جێى بكه‌ن،ئیدى عه‌یب له‌ده‌ستوره‌وه‌ نیه‌.جا هه‌ر هه‌موراكردنێكى ده‌ستور كه‌ نه‌چێته‌ خانه‌ى خزمه‌تكردن به‌ ژیانى كۆمه‌ڵگاوه‌ ئه‌وا زیانى زیاتر ده‌بێت وه‌كو له‌ سووده‌كان،وه‌ك ئه‌وه‌ى هه‌ستیشى پێده‌كرێت سه‌ركرده‌ سیاسیه‌كان باس له‌هه‌موارێك ده‌كه‌ن كه‌ گۆڕینى سیستمى حوكمڕانى له‌ په‌ڕله‌مانیه‌وه‌ بگۆڕیت بۆ سه‌رۆكایه‌تى،كه‌بۆخۆى ئه‌م هه‌نگاو و داواكاریه‌ ته‌نها له‌ پێناو گرتنه‌ ده‌ستى ده‌سه‌ڵات و تاكڕه‌ویه‌ و هیچى تر،چونكه‌ سیسته‌مى په‌ڕله‌مانى سیسته‌مێكى دیموكراسیه‌ و هه‌موان تیایدا به‌شدارن و نوێنه‌رانى گه‌ل ده‌سه‌ڵاتدار و سه‌رچاوه‌ى ده‌سه‌ڵاته‌كانن،به‌ڵام له‌سیسته‌مى سه‌رۆكایه‌تیدا وه‌ك ئه‌وه‌ى توركیا و ئه‌ردۆگان پیاده‌ى ده‌كات گه‌ڕانه‌وه‌یه‌ بۆ سه‌رده‌مى تاكڕه‌وى به‌عسیه‌كانى تاك حیزب و تاك سه‌ركرده‌.ئیدى هیچ مانایه‌ك بۆ گۆڕانكارى و عێراقى نوێ نامێنیته‌وه‌ كه‌ له‌سه‌ر پایه‌ گرنگه‌كانى سیسته‌مێكى ((دیموكراسى و په‌ڕله‌مانى و فیدڕاڵى و كارى پێكه‌وه‌یى )) بونیاتنراوه‌ته‌وه‌.
ئاشكراشه‌ هه‌ركات سیسته‌مى حوكمڕانى بوه‌ سه‌رۆكایه‌تى ئه‌وكات دیموكراسیه‌ت نامێنێت و له‌جێگه‌یدا تاكڕه‌وى پیاده‌ده‌كرێت و هه‌ركاتیش سیسته‌م به‌ده‌ست تاك حیزب و سه‌ركرده‌ یان نه‌ته‌وه‌ و مه‌زهه‌بێكه‌وه‌ بوو ئه‌وكاتیش حساب بۆ كارى پێكه‌وه‌ى ناكرێت و شێوازى فیدڕاڵیش هه‌ڵده‌وه‌شێته‌وه‌ و عێراق ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ 40 ساڵ و زیاتریش بۆ دواوه‌ و هه‌موو خه‌باتى چه‌ندین ساڵه‌ى گه‌لانى عێراق ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ خاڵى سفر و ده‌ستپێكێكى خوێناوى و كاولكارى و زوڵم و چه‌وساندنه‌وه‌ .هه‌ربۆیه‌ش ئه‌م جۆره‌ هه‌مواره‌ى ده‌ستور ،ده‌ستور نه‌ك ناكاته‌ فریاد ڕه‌س بۆ چاره‌سه‌رى كێشه‌كان ،به‌ڵكو ده‌یكاته‌ گۆچانێك به‌ده‌ست ده‌سه‌ڵاتدارانه‌وه‌ بۆ زیاتر خۆسه‌پاندن و به‌رته‌سككردنه‌وه‌ى زیاترى ماف و ئازادیه‌كان و قه‌تیسكردن و داخستن و داخراوى ئاسمان و زه‌وى و ده‌ریاى عێراق و عێراق ده‌بێته‌ به‌ندیخانه‌یه‌كى فراوان و گه‌وره‌ بۆ ڕۆڵه‌كانى  نه‌ك ئه‌و به‌هه‌شته‌ى كه‌هه‌موان خه‌ونمان پێوه‌ده‌بین و هیچ خۆش و خۆشگوزه‌رانیه‌كیش وه‌ده‌ستناخات.
هه‌ربۆیه‌ هه‌مواركردنه‌وه‌ى ده‌ستور به‌و جۆره‌ و به‌و نیه‌ت و نیازه‌ پێشوه‌خته‌ خراپه‌وه‌ ده‌بێته‌ مایه‌ى ماڵوێرانى زیاتر و دڕدۆنگى و سه‌رهه‌ڵدانى ناعه‌داله‌تى و ناڕه‌زایى پێكهاته‌كان و دووباره‌ش سه‌رهه‌ڵدانه‌وه‌ى شۆڕش و خه‌بات و به‌و پێیه‌ش عێراق به‌رگه‌ى ململانێى زیاتر ناگرێت و ئه‌نجامیش به‌ جیابونه‌وه‌ و دابه‌شبوونى خاك و گه‌لانى عێراق ته‌واو ده‌بێت.
له‌م سه‌روو به‌ندى هه‌مواركردنه‌ى ده‌ستور وگۆڕینى سیته‌مى حوكمڕانى به‌گشتى،له‌نێوان هه‌مواندا كورد زیانى گه‌وره‌ى به‌رده‌كه‌وێت،چونكه‌ كورد به‌شدار و شه‌ریكێكى گه‌وره‌ و كاریگه‌ر بوه‌ له‌ ڕووخاندنى ڕژێمى به‌عسى صدامیدا و له‌ نوسینه‌وه‌ و په‌سه‌ندكردنى ئه‌م ده‌ستوره‌دا ،گه‌رچى هه‌موو داخوازیه‌كانیشى له‌خۆنه‌گرتبوو،چونكه‌ ناحه‌ز نه‌یارانى كورد گه‌ره‌كیانه‌ سه‌ره‌تا له‌و ماده‌یه‌وه‌ ده‌ستپێبكه‌ن له‌ماده‌ى 142 و بڕگه‌ى //4 كه‌ باس له‌ ڕه‌تكردنه‌وه‌ى هه‌ر هه‌مواركردنێكى ده‌ستورى ده‌كات له‌ ڕاپرسیى جه‌ماوه‌ریدا به‌ زۆرینه‌ى 2/3  سێ پارێزگا هه‌ر هه‌مواركردنێك ڕه‌تبكاته‌وه‌ بیگۆڕن چونكه‌ باش ده‌زانن ئه‌مه‌ له‌ قازانجى كورد و مافه‌كانى و مانه‌وه‌ى ده‌سه‌ڵات و قه‌واره‌ى هه‌رێم و هێزى پێشمه‌رگه‌ و زۆر ده‌سكه‌وت و مافى تریشه‌. جا هه‌ركات ئه‌م ماده‌یه‌ گۆڕا و لابرا ئیدى ده‌ستده‌به‌ن بۆ گۆڕینى سیسته‌مى حوكمڕانى له‌ په‌ڕله‌مانیه‌وه‌ بۆ سه‌رۆكایه‌تى و دواتریش كار به‌ دیموكراسى ناكه‌ن و هه‌رواش كار به‌بنه‌ماى زۆرینه‌ و كه‌مینه‌ ده‌كه‌ن و بنه‌ماى كارى هاوبه‌ش و پێكه‌وه‌یى ڕه‌تده‌كه‌نه‌وه‌ و دواجاریش  سیسته‌مى فیدڕاڵیش كه‌هه‌ر له‌سه‌ره‌تاوه‌ به‌دڵیان نه‌بوه‌ هه‌ڵده‌وه‌شێنه‌وه‌ و ئیدى مانایه‌ك بۆ بوون و مان و قه‌واره‌ى هه‌رێمى كوردستان نامێنێته‌وه‌و ئه‌وكاتیش پارێزگاكانى هه‌رێم ده‌بنه‌وه‌ به‌ یه‌كێك له‌ 18 پارێزگاكه‌ى عێراق و كوردیش ده‌نگ و ڕه‌نگ و قورسایى نه‌ته‌وه‌یى و ده‌ستوریان نامێنێت و ماده‌ى 140 ده‌ستور هه‌ڵده‌وه‌شێته‌وه‌ یان ده‌گۆڕێت و هێزى پێشمه‌رگه‌ش شكۆ و پیرۆزى نامێنێت و پشكى بودجه‌ و مووچه‌ى كوردستانیش وه‌كو هه‌موانى ترى لێدێت و به‌كورتى و به‌ كوردى ئه‌وه‌ ته‌نها كورده‌ كه‌ زیانى گه‌وره‌ى به‌رده‌كه‌وێت له‌م هه‌مواركردنى ده‌ستوره‌دا.
بۆیه‌ ئه‌ركى هه‌موو كورده‌ به‌ سه‌ركرده‌ و حیزب و جه‌ماوه‌ره‌وه‌،كه‌ یه‌ك هه‌ڵوێست و یه‌ك ده‌نگ و ڕه‌نگ بن له‌به‌رامبه‌ر ئه‌م مه‌ترسیه‌ ڕاسته‌قینه‌یه‌دا كه‌ به‌رۆكى كوردى گرتوه‌،ئه‌گینا به‌ جیاوازى و ناته‌بایى و دڕدۆنگىو په‌رتوبڵاوى نێو ماڵى كورد هه‌موو ده‌سكه‌وته‌كانمان له‌كیس ده‌چێت.و ئه‌وكاتیش په‌شیمانى دادى هیچ لایه‌ك نادات و ده‌بێت به‌دیار گڵكۆى خه‌بات و شه‌هید و قوربانیه‌كانه‌وه‌ جارێكى تر خوێن و فرمێسك هه‌ڵبڕێژینه‌وه‌،كه‌ ئه‌م كاره‌ش نه‌ خوا و نه‌ خه‌ڵكى خۆمان و نه‌ نه‌وه‌كانى ئاینده‌ و نه‌مێژووش له‌م سه‌ركرده‌ و حیزبه‌ سیاسیانه‌ى ئه‌م قۆناغه‌ى قبوڵ ناكه‌ن،بۆیه‌ ئه‌م قۆناغه‌ پێویستى به‌نه‌رمى نواندنى زیاتر و لێكتێگه‌یشتن له‌ مه‌ترسیه‌كانى عێراق و ناوچه‌كه‌ و دونیاش هه‌یه‌ و هیمه‌تێكى خه‌مخۆرانه‌ و كوردانه‌ى ڕاسته‌قینه‌ى گه‌ره‌كه‌ نه‌ك هه‌ڵپه‌كردن بۆ ده‌سكه‌وتى مادى و پله‌و پۆست و ئیمتیازاتى بێ به‌ها به‌ به‌راورد به‌ به‌ها نیشتیمانى و نه‌ته‌وه‌یى و مافه‌ ڕه‌واكانمانه‌وه‌.وه‌ك ده‌ڵێن ((ئه‌و كه‌سه‌ كه‌سه‌ ئه‌لفێكى به‌سه‌)) و با عیبره‌ت له‌ مێژوو و هه‌ڵه‌كانى ڕابووردومان وه‌ربگرین.
‌‌ زیاتر ...
شه‌هریه‌ احمد
ئاری عومه‌ر
ئازاد ئیبراهیم ئەحمەد
زۆرترین خوێندراو
  • 24 کاتژمێر
  • هەفتە
  • مانگ